OBJAŚNIENIE SŁÓW HUCULSKICH
ORAZ INNYCH MNIEJ ZNANYCH(38)

afiny - czarne jagody

akafist - hymn na cześć N.M.P.

Archijuda - Belzebub (Arcyjudasz)

Arydnyk - zły duch (może od Yrod = Herod)

babyci - choroba (niestrawność)

bałta - starodawna siekiera

bańka - banknot (gulden austriacki)

banować - tęsknić

banysz - mamałyga na śmietanie

barabola - ziemniaki

barda - topór

bardka - toporek zbójnicki

baszta - wielkie drzewo, stara jodła lub świerk

basztarnik - prastary las jodłowy

behekać - monotonnie mówić lub czytać

ber - kładka

berbenica - beczułka drewniana na bryndzę lub wódkę

berdo - przepaść

bereza - przodownik kolędy

berfeła - ruchoma kłoda drewniana na której zawiesza się sagany nad ogniskiem

besahy - juki, worki juczne

Biała Rzeka - Biały Czeremosz

bida - diabeł

błahunki - poczciwe (o krowach)

bodiak - oset

boła - choroba

bordiuh - worek z koziej skóry

borcowie - bojownicy

botej - stado owiec (kierdel)

brechać - kłamać

brechnia - kłamstwo

buchty (z niem. Buch) - księgi gruntowe

budżenyca - wędzonka

budz - świeży owczy ser

bujany - bujny

bułatny - stalowy

burzannik - młody, roczny niedźwiedź

butyn - przemysłowy wyrąb leśny

byrnia - bierwiono, kłoda

cara - ziemia

caryna, carynka - łąka kośna

chochłaty - rosochaty, czubaty

choromy - sień

chram - święto kościelne, odpust

chudoba - bydło (krowy i owce)

chwoja - gałęzie choiny

corkot - cichy szczęk

cykoty - drobne kamienie, piargi

cymbra - ściany drewniane studni, dołu

Czarna Rzeka - Czarny Czeremosz

czemny - grzeczny, zacny, miły

czepełyk - stary nóż zrobiony z kosy

czerdak - wartownia

czernieć - zakonnik obrządku wschodniego

Czesna Ryza - święto Matki Boskiej 2 lipca i 31 sierpnia

cziuha - wici, wiecha, którą zapalano na alarm

czyhra - krzaki, gąszcze

daraba - tratwa

darmowis - kutas

debry - bezdroża, droga nad przepaścią

delorny - wspaniały

deputat - dzierżawca lub pełnomocnik właściciela połonin

diak - śpiewak cerkiewny

didycz - dziedzic

diedyk - ojczulek

do cotu - dokładnie

domar - gospodarz, domownik

donyk - od dońka - córka - pieszczotliwie do chłopca. (Mówi się paradoksalnie do dziewczynki „synku", a do chłopca „donyku").

doubnia - młot leśny drewniany

drankawy - przedziurawiony, dziurawy

draczka - podatki, zdzierstwo

drobięta - owce

duka - bogacz ze starego rodu

durijka - szaleństwo

duży(j) - mocny

dymało - upiór w kształcie pęcherza

fijn - chrześniak

fłojera - rodzaj wielkiej fujarki

fłudowaty - wilczy (od fłud - wilk)

folusz - przyrząd do zbijania sukna

fortuna - burza, huragan

furdyga - więzienie

gaura - legowisko niedźwiedzia

gotur - głuszec

grażda - chata obronna

grunyk - pagórek

gruń - grzbiet górski

gugla - biała sukienna peleryna weselna

haba - fala

haczi - spodnie

hać - tama (drewniana) na rzece

hadiuga - gad

hadiuczy - wężowy

hadżuga - mały świerk

hodować - (także) karmić, zapraszać

hodowaniec - przybrany syn

hołowyca - źródło szczytowe

hrań - węgle żarzące (także: mech islandzki)

hruba - piec

huk - wodospad; w przenośni: potok rwący

hulawy - porywczy, szalony, furiat

huślanka - rodzaj jogurtu

hużycia - tyłek

inkluz - tajemna siła zamknięta w jakimś przedmiocie

jastry - bystry

jelny (gazda) - jak się należy, dostojny

juszka - zupa z krwi

kabacze - ostępy, las na jamach

kaluch - brzuch

katusz - więzienie

kapczury - onuce

kaszyca - tama lub podmurowanie z kłód

kiczera - grzbiet lesisty

kiedra - limba

kieptar - rodzaj serdaka, kożuszka

kierma - ster do prowadzenia daraby (tratwy) na Czeremoszu

kiermanycz - prowadzący darabę

kieron - kierownik

klabuka, klabuczka - kij, kijaszek

klit - komora

kłańce - kły, zęby

kłańcasty, kłańczasty - zębaty

knoroz - knur

koliba - szałas pasterski na połoninie

kołesznia - stajnia

korsz - chleb z kukurydzianej mąki

kosyca, kosyczka - kwiatek

kotiuha - pies

kosziera - zagroda dla owiec

kresania - kapelusz męski z szerokim rondem

kris - strzelba krzesana (skałkowa)

kruhlek - taniec w koło

kryminar - kryminał

kukuce - małe chleby-bułki rozdawane dzieciom za dusze zmarłych

kulesza - mamałyga, potrawa z gotowanej na gęsto kukurydzianej mąki lub kaszy

kurman - powróz

lelio - ojczulek, tatuś

Leśna - złowroga boginka wysysająca krew z mężczyzn

Liedczyna - Polska

ledski, lecki - polski

liżnyk - gruby wełniany koc

ładosze - dłonie

łaja - stado wilków

łapiduchy - sanitarni żołnierze (powszechne w całej dawnej Galicji)

łata - pogardliwa nazwa dla surdutowców, miastowych ludzi

łegiń - młodzieniec, junak, zuch

madrygan - korzeń wilczej jagody

mandatoria - urząd mandatora (austriackiego komisarza)

manta - gruby płaszcz sukienny męski z rękawami szarego koloru

marżyna - bydło (krowy i owce)

matarżannyk - placek chlebowy

migi - sztuki, grymasy diabelskie

mirtuk - miara równa dwom litrom

moda - sposób, wynalazek

modar - wynalazca

modarstwo - wynalazczość, zajmowanie się wynalazkami

modować - robić wynalazki, wymyślać coś nowego

molfar - zły czarodziej

molfy - czary

mołodyca - mężatka

moszenka - trzos

motuzek (zdr. od motuz) - sznurek, linka

murga - grubianin

mygły - stosy bierwion przygotowanych do spławiania

myrom - „pokój (mir) z wami” - pozdrowienie huculskie

nastygacz - dozorca

nekrutancja - rekrutacja

nenia - matka

niauka = niawka - rusałka, leśna nimfa

nicznyci - halucynacje i przywidzenia nocne

nieduha - słabość, choroba

nietlenny - niezniszczalny

nypać - wtykać nos, wszędzie zaglądać

obertyn - odesłanie nasłanych czarów z powrotem

obsmuszony - oskubany

okoszelić się - zagospodarować się, osiedlić

opryszek - zbójnik

palinka - gorzałka, wódka

patrolica - okrągła mała ikona, wyłożona złotem, niesiona w procesji

pasznica - obrok

paździokać - paplać

pełechaty - kudłaty

peremitka - biała chustka na głowę - okrycie zamężnych kobiet

pępkowy (pupkowy) - osiadły od dawna, ze znanego rodu gazda

pieczonka - wątroba

pierwak - pierworodny

pisany - kolorowy

ples - taniec

płaj - szeroka ścieżka pasterska

pławaczka - spław (luźnych bierwion)

płekati - karmić piersią

pobereżnik - gajowy

pobratym - brat z wyboru

poczynacz - czarodziej

pohany - paskudny, zły

Pokrowa - święto Matki Boskiej 16 października

połonycz - wielka chochla drewniana używana na połoninie

połowik - jastrząb

posiepaka - hycel

postoły - rodzaj kierpcy

powiastun - opowiadacz

prosziek - żebrak

pryłuka - polanka w lesie

przemówka - zaklęcia, formuła czarów

przemównik - czarownik, zaklinacz

przynadzić - przynęcić

pusty - leniwy, do niczego

puszkar - policjant gminny lub pański w XVIII-XIX wieku

rachmanny - łagodny, miłosierny

Rachmanowie - doskonałe istoty, dobre duchy, pośrednicy między niebem a ziemią, mieszkający daleko na Wschodzie

rachmański - pochodzący od Rachmanów

rachmańskie święto - święto Rachmanów (sześć tygodni po Wielkanocy)

ramat - szmata

retiz- łańcuszek ozdobny z klamrami

rewasz - deszczułka lub laska z naciętymi znakami używana do obliczeń

rokowyzna - gody coroczne

rowta (routa) - oddział puszkarów

rozihry - ludowe święto wiosenne

rozmanitny - kapryśny (o koniu)

rozples - taniec na zakończenie kolędy

ryza - 1. drewniana rynna z kloców do spuszczania ściętego drzewa w butynie 2. ubranie księże lub świętych na bizantyńskich obrazach

Rzeka - Czeremosz

saż - klatka na kury

sczeznyk, szczernyk - duch leśny, czart

siano - także w znaczeniu: pełny stóg siana

skałusz - więzy, kajdany

skit - klasztor, pustelnia

skoki - spady wody

słoboda - swoboda

słotennyk - ptak zapowiadający słotę

smereka - świerk

smolaki - nazwa pogardliwa dla żołnierzy od czarnych „smolastych” mundurów pochodząca

soroczka - koszula

staja (koliba) - chata połonińska bez pieca

starygan - staruch

sum - smętek

sumno - smutno

swołok - drewniana belka pod powałą

syhła - nieprzebyty las

symbrila - ugoda, umowa

Syrojidy - mityczne podludzkie istoty

szarapatka - przybłęda z miasta

szłapak - pokraka

szpurnąć - cisnąć

sztajeramt - (z niem.) urząd podatkowy

sztoubur - słup o ludzkiej postaci

szymbałe-szymbałe - zgaduj zgadula (początek każdej za gadki)

szypoty - małe wodospady

ślipanka - ciemna droga leśna lub ścieżka, gdzie się. idzie na oślep

świtowan - wędrowiec (chodzący „światami”)

tajstra - torba

tarnica - siodło drewniane

tatarwa - o Tatarach z pogardą

tełeg - miejsce do wypasu bydła (z węgierskiego)

terh - siodło (w przenośnym znaczeniu miara - tyle ile można wziąć na siodło)

tokma - umowa pasterska na wiosnę

tołoka - l. pastwisko 2. wspólna praca zakończona zabawą

tucza - chmura, także: burza, nawałnica

tuha - tęsknota

tuhy rok - głodny rok

ugodnik - osoba święta

ułogi - schody skalne

warki - niebezpieczny, groźny

watah - główny pasterz, baca

watażko - przywódca opryszków

wesnarka - wiosenna chata sianowa

weremie, weremieczko - pogoda, dobry czas

wielici - olbrzymi

wieszczun - wieszcz, prorok, człowiek znający przyszłość

wiwkać - wołać, dawać hasło

worinie - drewniany płot huculski, który łatwo można rozebrać i ponownie założyć (np. aby przepuścić było lub konie)

zahata - spiętrzenie kłód podczas spławu

zahomonić - rozlegać się echem

zajda albo zawołoka - przybłęda, taki, co zaszedł w góry

zasowa - lawina błota

zasnowa - fundament

zarinok - brzeg kamienisty

zażmurzyć - zmrużyć oczy

zgonnik - handlujący trzodą chlewną

zimowik - chata w której się zimuje

zmyj lub zmyja - smok

zołotnyk - coś w rodzaju choroby przewodów żółciowych, wątroby i kiszek

zornica - gwiazda

zwierno - wiele zwierza tj. wilków

zwory - wąwozy

zymarka - chata z sianem, w której bydło spędza zimę

żerep - kosodrzewina

żertwa - smok

żonwa - dzięcioł (także: skrofuły)

żurba - smętek

żywa watra - ogień uzyskany przez tarcie drewienek

żywocina - wszystko, co żyje